ناصر جبرائیل اوغلی naser jebraeil oghli

حمل ونقل - بازرگانی - اقتصاد - بازاریابی - مطالب آزاد

جهانی سازی فعالیتهای تحقیق و توسعه، مدلها و دستاوردها
نویسنده : ناصر - ساعت ۱٠:۱٦ ‎ق.ظ روز ۱۳۸۸/٩/۳٠
 

ششمين همايش مراكز تحقيق و توسعه صنايع و معادن (5-4 تير 1386 )

عنوان مقاله :جهانی سازی فعالیتهای تحقیق و توسعه، مدلها و دستاوردها

مرتضی آبادیان

کارشناس سیستم های مدیریت شرکت مهندسین مشاور پویندگان بهبود کیفیت

Email:m.abadian@gmail.com

 

 

 

واژگان کلیدی : جهانی سازی ، تحقیق و توسعه ، مشتری محوری، فرا ملیتی ، استراتژی محور، مدل

 

چکیده مقاله:

براي‌ سالهاي‌ طولاني‌، كاربرد و اجراي‌ نتايج‌ بدست‌ آمده‌ از واحدهاي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ عامل‌مهمي‌ جهت‌ رشد اقتصادي‌ و تغييرات‌ فن‌ آورانه‌ در كشورهاي‌ توسعه‌ يافته‌ بوده و هست‌، در اين‌كشورها رابطه‌ مستقيمي‌ بين‌ رشد اقتصادي‌ و افزايش‌ سطح‌ رفاه‌ مردم‌ و سرمايه‌ گذاري‌ اصولي‌ دربخش‌ تحقيق‌ و توسعه‌ ديده‌ مي‌شود. از آنجائي‌ كه‌ مؤسسات‌ و شركت‌هاي‌ بين‌ المللي‌ نقش‌ مهم‌ وعمده‌اي‌ را در تحقيق‌ و توسعه‌ و فعاليتهاي‌ نوآورانه‌ بازي‌ مي‌كنند توجه‌ به‌ فعاليتهاي‌ بنگاه‌هاي‌اقتصادي‌ بين‌ المللي‌ در روند جهاني‌ سازي‌ R&D امري‌ ضروري‌ است‌.

با نگاهي‌ به‌ فعاليتهاي‌ سازمانهاي‌ تجاري‌ و اقتصادي‌ فرامليتي‌ در كشورهاي‌ توسعه‌ يافته‌ درمي‌يابيم‌ كه‌ توجه‌ به‌ بازارهاي‌ خارجي‌ و توسعه‌ بازار توليدات‌ در كنار دسترسي‌ به‌ منابع‌ و تامين‌مواد اوليه‌ مورد نياز براي‌ داشتن‌ توسعه‌ پايدار و تداوم‌ سوددهي‌ موسسه‌ اجتناب‌ناپذير تلقي‌مي‌شود.

در يك‌ نتيجه‌گيري‌ كلي‌ با توجه‌ به‌ آمار(1) مي‌توان‌ اينطور گفت‌ كه‌ سازمانهاي‌ بين‌ المللي‌ بر خلاف‌روند كلي‌ در دهه‌هاي‌ 60 و 70 ميلادي‌ در زمينه‌ سهم‌ R&D خارجي‌ در شركت‌هاي‌ بزرگ ‌فرا ملیتی‌ تمايل‌ به‌ پراكنده‌ كردن‌ و عدم‌ تمركز فعاليتهاي‌ مربوط‌ به‌ تحقيق‌ و توسعه‌ را در سر‌ مي‌پرورانند در اين‌ كوشش‌ سعي‌ شده‌ عوامل‌ موثر بر اتخاذ اين‌ تصميم‌ در موسسات‌ بين‌ المللي‌و فرامليتي‌ بررسي‌ شود.

 

شرح مقاله:

1- روند بین المللی شدن فعالیتهای تحقیق و توسعه

1-1- بررسی چگونگی شکل گیری ایده جهانی سازی R&D

جرقه‌هاي‌ فرايند جهاني‌ سازي‌ R&D در دهه‌هاي‌ 60 و 70 ميلادي‌ زده‌ شد. در آن‌ سالهاشركت‌هاي‌ بزرگ‌ چند مليتي‌ توجه‌ خود را به‌ بازارهاي‌ خارجي‌ و راه‌ اندازي‌ عمليات‌ توليد دركشورهاي‌ خارجي‌ معطوف‌ كردند، كه‌ البته‌ اين‌ تلاشها در اواخر دهه‌ 70 و اوايل‌ دهه‌ 80 به‌پشتيباني‌ و حمايت‌ از شركت‌هاي‌ توانمند در كشور ميزبان‌ كه‌ توانايي‌ طراحي‌ و توليد نو آورانه‌داشتند معطوف‌ شد.

با گذشت‌ زمان‌ و كسب‌ تجربه‌ از فعاليتهاي‌ تحقيقي‌ و توليدي‌ در كشورهاي‌ خارجي‌ در اواسط‌دهه‌ 80 گرايش‌ آشكاري‌ به‌ راه‌ اندازي‌ و تقويت‌ تحقيق‌ و توسعه‌ در موقعيت‌هاي‌ خارجي‌ پديدارشد و شركت‌هاي‌ بزرگ‌ بين‌ المللي‌ سعي‌ در افزايش‌ فعاليتهاي‌ نوآورانه‌ خود در سطح‌ جهاني‌كردند.

در دهه‌ پاياني‌ قرن‌ 20 اين‌ روند وارد مرحله‌ جديدي‌ شد و شايد بتوان‌ آغاز جدي‌ فرايند جهاني‌سازي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ را در اين‌ دهه‌ دانست‌، در اين‌ زمان‌ وسعت‌ بين‌ المللي‌ كردن‌ R&D به‌شدت‌ افزايش‌ يافت‌ در اين‌ زمان‌ بود كه‌ بنگاه هاي‌ بين‌ المللي‌ از فرصت‌هاي‌ جديد در مناطق‌خارجي‌ آگاه‌ شده‌ بودند و با استفاده‌ از فن‌ آوري‌ روز توانستند‌ قدم‌هاي‌ موثري‌ در هماهنگي‌ وانسجام‌ تحقيق‌ و توسعه‌ خارجي‌ بردارند.

 

1-2- تمرکز فعالیتهای تحقیق و توسعه یا پراکندگی با نظارتی یکپارچه

ادامه‌ حركت‌ سازمانها به‌ سوي‌ و تحقيق‌ و توسعه‌ جهاني‌ و پيوستن‌ به‌ جمع‌ سازمانها و بنگاههاي‌ پيشرو در زمينه‌ فعاليتهاي‌ نو آورانه‌ و فرامرزي‌، سازمانهاي‌ بين‌ المللي‌ را بر آن‌ داشت‌ تا ساختارداخلي‌ و مكانيسم‌ درون‌ سازماني‌ خود را نيز تحت‌ بررسي‌ مجدد قرار دهند تا راه‌ را هر چه‌ بيشتربراي‌ انتقال‌ و جابجايي‌ سرمايه‌ دانشي‌ آسان‌ سازند.

اين‌ ساختار جديد مي‌بايست‌ به‌ صورتي‌ طراحي‌ مي‌شد تا علاوه‌ بر اينكه‌ به‌ سرعت‌ تبديل‌سرمايه‌ دانشي‌ به‌ محصول‌ قابل‌ عرضه‌ به‌ بازار بيافزايد به‌ تعادل‌ متقابل‌ بين‌ بازارها و مراكز توليدسرمايه‌ دانشي‌ نيز كمك‌ کند.

در اواسط‌ دهه‌ 90 ميلادي‌ سازمانها و بنگاههاي‌ تجاري‌ و اقتصادي‌ شروع‌ به‌ تجديد بنا وسروسامان‌ دادن‌ به‌ فعاليتهاي‌ نظارتي‌ خود كردند آنها تلاش‌ مي‌كردند با حفظ‌ استراتژي‌هاي‌منسجم‌ و يكپارچه‌ خود به‌ يافتن‌ بازارهاي‌ مصرف‌ جديد و همچنين‌ تأسيس‌ واحدهاي‌ R&D دركشورهايي‌ كه‌ بازار بكر و دست‌ نخورده‌اي‌ داشتند اقدام‌ كنند كه‌ البته‌ حتی‌ در زمان‌ سيستم‌هاي‌مدرن‌ ارتباطي‌ و انتقال‌ اطلاعات‌، مديريت‌ و هماهنگي‌ تعداد زيادي‌ از واحدهاي‌ R&D وپروژه‌هاي‌ پراكنده‌ در وراي‌ مرزها و فواصل‌ جغرافيايي‌ كه‌ تفاوتهاي‌ اجتماعي‌، فرهنگي‌ و ازهمه‌ مهم‌تر قوانين‌ و الزامات‌ قانوني‌ را به‌ دنبال‌ داشت‌، كار چندان‌ ساده‌اي‌ نبود.

 

2- انگيزه‌ها براي‌ بين‌ المللي‌ كردن‌ تحقيق‌ و توسعه‌

2-1- انگيزه‌هاي‌ محرك‌ براي‌ استقرار واحدهاي‌ تحقيق‌ و توسعه‌ در كشورهاي‌ خارجي‌ ومعيارها براي‌ انتخاب‌ كشور مناسب‌:

عوامل‌ متعددي‌ در ايجاد انگيزه‌ سازمانها و شركت‌هاي‌ بين‌المللي‌ براي‌ تأسيس‌ R&D خارجي‌ موثر هستند كه‌ از آن‌ جمله‌ مي‌توان‌ به‌ موارد ذيل‌ اشاره‌ كرد:

 

2-2- عوامل‌ تعيين‌ كننده‌ پیش برنده فعاليتهاي‌ جهاني‌ سازي‌ تحقيق‌ و توسعه‌

با نگاهي‌ به‌ آمار و ارقام(1)‌ مربوط‌ به‌ صنايع‌ و كسب‌ و كارهاي‌ مختلف‌ فعال‌ در زمينه‌ R&D درمي‌يابيم‌ كه‌ صنايعي‌ نظير صنايع‌ شيميايي‌ و دارويي‌، الكترونيك‌، IT به‌ علت‌ اهميت‌ زيادسرمايه‌ دانشي‌ پيشرفت‌ بيشتري‌ در زمينه‌ R&D در سطح بین المللی دارند و به‌ عكس‌ صنايع‌ وابسته‌ به‌مونتاژ كه‌ فعاليتهاي‌ توليدي‌ جزو اصلي‌ ارزش‌ افزوده‌ آنها است‌ (مانند صنايع‌ وابسته‌ به‌ اتومبيل‌)در اين‌ مورد ضعيف‌تر عمل‌ مي‌كنند.

نهايتاً مي‌توان گفت‌ افزايش‌ اهميت‌ سرمايه‌ دانشي‌، بهبود توليد، تفكيك‌ خدمات‌ و تأثير فناوري‌اطلاعات‌ از فاكتورهاي‌ مهم‌ براي‌ پيشبرد فرآيند بين‌ المللي‌ كردن‌ R&D بوده‌ است‌.

4 ـ ساختارها براي‌ جهاني‌ سازي‌ R&D

4-1- بررسي‌ مدل‌هاي‌ عمومي‌ براي‌ جهاني‌ سازي‌ تحقيق‌ و توسعه‌

با بررسي‌هاي‌ به‌ عمل‌ آمده‌ ساختارهای پیشنهادی به واحدهای R&D با توجه به نوع سازمان بشرح زیر پیشنهاد می گردد.‌

 

ساختار نوع‌ 1

در اين‌ مدل‌ سازمانها نياز شديدي‌ به‌ يك‌ R&D پيشرفته‌ دارند كه‌ در كشور مبدا واقع‌ شده‌ وانگيزه‌ محرك‌ براي‌ تأسيس‌ R&D در كشور ميزبان‌ وجود ندارد. در اين‌ حالت‌ كشور مبدا ازتوانايي‌هاي‌ قوي‌ و پيشرفته‌اي‌ در زمينه‌ خاص‌ بهره‌مند است‌.

 

ساختار نوع‌ 2

در مدل‌ نوع‌ 2 شركت‌ها متكي‌ به‌ فعاليتهاي‌ بهبود كيفيت‌ هستند ولي‌ در يك‌ كشور كوچك‌ يا دريك‌ كشور بزرگ‌ كه‌ توسعه‌ يافتگي‌ كمتري‌ در زمينه‌ به‌ خصوصي‌ از R&D دارد واقع‌ شده‌اند.اينگونه‌ شركت‌ها انگيزه‌ قوي‌ براي‌ استقرار واحدهاي‌ تحقيقاتي‌ شان‌ در خارج‌ از كشور مبدادارند.

 

ساختار نوع‌ 3

در اين‌ ساختار شركت‌ زمينه‌ مناسبي‌ براي‌ استفاده‌ از بازارهاي‌ مصرفي‌ مجاور تا بازارهايي‌ درسطح‌ جهاني‌ دارد تا بتواند با حضور در اين‌ بازارها از منابع‌ آن‌ بهره‌مند شود و مي‌تواند واحدهاي‌تحقيقاتي‌ نوآورانه‌ خود را در كشور مبدا تأسيس‌ كند.

 

ساختار نوع‌ 4

در اين‌ نوع‌ ساختار سازمان‌ با توجه‌ به‌ محدوديت‌ بازار مبدا و يا پيچيدگي‌ حاكم‌ بر بازار نيازي‌شديد براي‌ دسترسي‌ به‌ بازار خارجي‌ دارد و اين‌ سبب‌ مي‌شود تا سازمان‌ با تفكيك‌ مرزهاي‌جغرافيايي‌ و تخصیص‌ منابع‌ فعاليت‌هاي‌ موثري‌ را در خارج‌ عملی كند.

 

4-2- همكاري‌ واحدهاي‌ پراكنده‌ در قالب‌ موسسات‌ يكپارچگي‌ فرامليتي‌:

پس‌ از آنكه‌ سازمانها و بنگاه‌هاي‌ اقتصادي‌ به‌ تأسيس‌ واحدهاي‌ R&D در خارج‌ از كشور متبوع‌خود اقدام‌ كردند مديريت‌ اين‌ واحدها با يك‌ ساختار بسيار پيچيده‌ از نظر مدیریتی رو به‌ روشدند و اين‌ سازمانها را مجبور كرد تا به‌ دنبال‌ مدل‌هاي‌ موثرتر و اقتصادي‌ براي‌ تحكيم‌، ساده‌سازي‌ و مديريت‌ دارايي‌ ها و سرمايه‌هاي‌ بين‌ المللي‌ در فعاليتهاي‌ R&D خود باشند و اين‌استراتژي‌ منجر به‌ اين‌ شد كه‌ سازمانها و بنگاهاي‌ اقتصادي‌ مراكز توليد سرمايه‌ دانشي‌ خود را به‌يك‌ مركز عمده‌ شراكتي‌ تبديل‌ كنند.

از عمده‌ عوامل‌ موثر بر اين‌ تصميمات‌ مي‌توان‌ به‌ موارد زير اشاره‌ كرد:

 

نتيجه گیری ‌:

مركزيت‌ زدايي‌ و فرامليتي‌ كردن‌ موقعيت‌ جغرافيايي‌ بنگاهاي‌ بين‌ المللي‌ يك‌ پديده‌ رو به‌ رشداست‌ و با توجه‌ به‌ جهاني‌ شدن‌ بازارها ميزان‌ گرايش‌ سازمانها به‌ اين‌ قضيه‌ به‌ طور فزاينده اي‌ رو به‌افزايش‌ است‌ قطعاً عوامل‌ بسياري‌ بنگاههاي‌ اقتصادي‌ را بر آن‌ مي‌دارد تا فعاليتهاي‌ R&D ونوآورانه‌ خود را تغيير مكان‌ دهند كه‌ از آن‌ جمله‌ مي‌توان‌ به‌ ميزان‌ دسترسي‌ به‌ كشور ميزبان‌،اقتصاد خارجي‌، نزديكي‌ مشتريان‌ و تامين‌ كنندگان‌ زير بناهاي‌ علمي‌ و تكنولوژي‌ اشاره کرد. شرايط‌ديگري‌ كه‌ شركتها را براي‌ رسيدن‌ به‌ اين‌ منظور محدود مي‌كند،انتخاب‌استراتژي‌ مناسب‌ براي‌ توزيع‌ فعاليتهاي‌ تحقيقي‌ توسعه‌ محورشان‌ است‌ كه‌ دسترسي‌ به‌نيروي‌ كار و تطابق‌ توليدات‌ با وضعيت‌ كشور ميزبان‌ از آن‌ جمله‌ است‌.

 

زیر نویس:

1) Database on International R&D Investments Statistics (INTERIS) and ISI Database on International Research and Innovation Activities (ISI-DORIA)

 

منابع:

1) GLOBALIZATION OF R&D AND DEVELOPING COUNTRIES ,Proceedings of the Expert Meeting

Geneva ,24-26 January 2005 ,UNITED NATIONS CONFERENCE ON TRADE AND DEVELOPMENT

2) U.S.-CHINA TRADE AND INVESTMENT: IMPACT ONKEY MANUFACTURING AND INDUSTRIAL SECTORS , FIELD HEARING IN AKRON, OHIO , SEPTEMBER 23, 2004 , U.S.-China Economic and Security Review Commission

3) Industrial Development Report 2002/2003 , Competing through Innovation and Learning, United Nations Industrial Development Organization