شهر آینده،شهر الکترونیک : شهرداری الکترونیک ضرورتی انکار ناپذیر

شهر آینده،شهر الکترونیک :

شهرداری الکترونیک ضرورتی انکار ناپذیر

دکتر علی اصغر کیا1،دکتر سید رضا نقیب السادات،محسن سلسله،علی سلسله،علی باصری

1- معاونت پژوهشی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی

چکیده:

با توجه به تحول جامعه پساصنعتی و تغییرات فناورانه ای که با گستره هر چه بیشتر و سرعتی هر چه فزونتر در حال اتفاق افتادن هستند می توان پیش بینی کرد که آینده انسانیت،آینده ای شهری خواهد بود و نرخ های شهرنشینی به صورت فزاینده ای افزایش می یابند تا به حدود صد در صد برسند،تصور کنید در این صورت ترافیک،ازدحام ،انتظار در صف های طولانی دریافت خدمات شهری ،بیمارستان ها ،اشتغال و… چه شکلی به خود خواهد گرفت.از دید بیسیاری از پژوهشگران شهرهای الکترونیک یگانه راه حل چلش پیش رو بشر هستند. هدف اساسی چنین شهرهای بهبود زندگی انسان ها است.

پژوهش حاضر به بررسی موانع و راهکارهای استقرار شهر الکترونیک در ایران می‌پردازد تا راه حلی بومی را برای استقرارچنین شهرهای بیابد و برای این منظور براساس مبانی نظری تحقیق دو دسته متغیر مستقل شامل دسته اول: دولت الکترونیک، زندگی الکترونیک، سازمان الکترونیک، زیر ساختار الکترونیک و دسته دوم: موانع فنی، موانع مدیریتی، موانع اقتصادی، موانع فرهنگی سیاسی، موانع آموزشی طراحی گردیده، ضمناً نه فرضیه نیز طراحی شده است. در این مقاله بعد از معرفی مبنای نظری تحقیق با بهره‌گیری از روش تحقیق پیمایشی اکتشافی و با اجرای میدانی، داده‌ها از دو طریق کتابخانه‌ای و غیر کتابخانه‌ای گردآوری شده است. به دنبال آن پرسشنامه‌ای با عنوان پرسشنامه موانع استوار شهر الکترونیک در ایران بین جامعه آماری تحقیق که در برگیرنده خبرگان و متخصصان صاحبنظر و آشنا با موضوع شهر الکترونیک توزیع شده و پرسشنامه‌های تکمیل شده با بهره گیری از فنون آماری تی استیودنت و فریدمن و با استفاده از نرم افزار SPSS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته‌اند و ضمن آزمون فرضیات فوق،‌نتیجه گیری در قالب رتبه بندی موانع اصلی، ابعاد هر گروه از موانع به عمل آمده است. در انتها پیشنهادهایی برای غلبه بر موانع مذکور مطرح شده است. یافته های تحقیق حاضر نشان می دهند که استقرا شهرداری های الکترونیکی گام بلندی در جهت استقرا شهرهای الکترونیکی است.

 

کلمات کلیدی: راهکار، موانع، شهر الکترونیک، استقرار شهر الکترونیک، ایران ،کارشناسان ،حوزه ارتباطات ،فن آوری اطلاعات،شهرداری الکترونیکی

 

- بیان مساله و ضرورت تحقیق

در دهه‌های اخیر تحول عمیقی در سازماندهی نیروی کار، مبنای اقتصادی، قواعد سیاسی و حتی ماهیت خاص جوامع کشورهای صنعتی پدید آمده است. اطلاعات در این جوامع به عنصر حیاتی تبدیل شده است. این اتکاء روز افزون بر فعالیت‌هایی که مستقیماً با تولید، توزیع و کاربرد اطلاعات مرتبط است سبب گردیده است که بسیاری از کشورهای صنعتی جهان را جامعه اطلاعاتی بخوانند. گذر از جوامع سنتی وصنعتی قدیم به جوامع اطلاعاتی مستلزم تغییرات بنیادی چشمگیری در ساختار جوامع است. در جامعه اطلاعاتی شهرها با توجه عمق وظایف و پیچیدگی‌های روابط اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی عصر تعاملی حاضر در جامعه اطلاعاتی از اهمیتی دوچندان برخوردارند.

در شهرهای سنتی بخش عمده‌ای از وقت شهروندان صرف انجام فعالیت‌های تکراری و غیر مفید می‌شود. انتظار در صف‌ها، پیمودن مسافت‌های طولانی برای خرید کالا و دریافت خدمات، معطل شدن در ترافیک‌های سنگین تنهابخشی از اتلاف وقت در شهرهای سنتی است. در یک شهر الکترونیک تمام فعالیتهای فوق الذکر از طریق یک وب سایت انجام می گیرد. از طریق این وب سایت می‌توان به تمام نقاط شهر دسترسی داشت و در کمتر از چند دقیقه به هر گونه اطلاعاتی دسترسی پیدا کرد و به آسانترین روش ممکن کارهای روزمره اداری و بانکی و سایرکارها را انجام داد.

تقسیم کار جدید بین المللی و بین المنطقه ای که جامعه اطلاعاتی در سطح جهانی به وجود آورده است،به سه فرایند همزمان منجر می شود:نخست تحکیم سلسله مراتب شهرهای بزرگ که از خلال مراکز گروهی اعمال می شود،این مراکز از پتانسیل های اطلاعاتی خود و فناوری های ارتباطی استفاده می کنند تا نفوذ جهانی خویش را گسترش دهند و تعمیق بخشند.دوم،زوال مناطق صنعتی غالبا کهنه که نتوانستند گذار موفقیت آمیزی به اقتصاد اطلاعاتی انجام دهند.در این اقتصاد جدید،بهره وری و رقابت مناطق و شهرها بستگی به قابلیت آنها به پردازش ظرفیت های اطلاعاتی ،کیفیت زندگی و اتصال به مراکز مهم شهری در سطوح ملی و بین المللی دارد(فکوهی،1386،ص137)

منطق جدید فضایی که مشخصه شهر اطلاعاتی است بر اساس تفوق فضای جریان ها بر فضای مکان ها تعین می یابد.منظور از فضای جریان ها،نظام مبادلات اطلاعات،سرمایه و قدرت است که فرایندهای پایه ای جوامع،اقتصادها و دولت ها در بین محل های گوناگون و بدون توجه به محلیت آنها ساختار می دهد.من این پدیده را فضا می خوانم زیرا دارای یک نوع مادیت فضایی است:مراکز هدایت کننده ای که در چند نقطه محدود در چند محل مشخص قرار گرفته اند،نظام مخابرات از راه دور که خود به تجهیزات و خدمات مخابراتی که به صورت نابرابری در فضا توزیع شده اند و یک فضای مخابرتی به وجود می آورند،وابسته است،نظام های پیشرفته حمل و نقلی که این نقاط گرهی را به فرودگاههای اصلی و خدمات هواپیمایی،شبکه بزرگراهها،قطارهای پرشتاب وابسته می کند،نظام های ایمنی ضروری برای حفاظت از این فضاها هدایت کننده که در جهانی خصومت آمیز قرار گرفته اند،نشانه گذاری های نمادین این فضاها که از طریق عظمت جدید انتزاع یعنی مکان های فضای جریان ها به شکل معناداری بی معنی می شوند،چه در نظم درونی شان و چه در شکل معماری بیرونی شان.فضای جریان ها که جایگزین فضای مکان ها می شود،تبلوری است از فزاینده میان قدرت و تجربه،جدایی میان معنی و کارکرد.شهر اطلاعاتی در عین حال یک شهر جهانی است زیرا کارکردهای هدایت کننده اقتصاد جهانی را درشبکه ای از تصمیم گیری ها و مراکز پردازش اطلاعات با یکدیگر همساز می کند.این گونه جهانی شدن اشکال و فرایندهای شهری فراسوی امر کارکردی و امر سیاسی رفته و بر الگوهای مصرف شیوه های زندگی و نمادگرایی صوری تاثیر می گذارد.در نهایت باید گفت شهر اطلاعاتی یک شهر دوگانه است.دلیل این امر آن است که اقتصاد اطلاعاتی گرایشی ساختاری به زایش ساختار اشتغال قطبی شده بر اساس قابلیت های اطلاعاتی گروه های اجتماعی متفاوت دارد.بهره وری اطلاعاتی در راس جامعه ممکن است سبب افزایش بیکاری ساختاری در رده های پایینی و در میان کارگران یدی جامعه می شود.به ویژه در صورتی که کنترل اتحادیه های کارگری در این فرایند تضعیف شود و نهادهای دولت رفاه از حملات از حملات یکپارچه و سیاستگذاری های محافظه کارانه و ایدئولوژی های نولبرالی ضربه بخورند.اشتغال کارگران مهاجر در مشاغل رده پایین می تواندسبب تقویت دوگرایی ساختار اجتماعی شهر شود.همچنین در حرکتی موازی با ان امرفتفاوت سنی میان جمعیت بومی شهرهای اروپایی که دائما رو به پیر شدن دارد،با جمعیت جوان تازه واردان و مهاجران دو شاخه به شدت قطبی شده از شهروندانی را به وجود می آورد که از لحاظ آموزش و پرورش و قومیت و سن رودر روی یکدیگر قرار می گیرند و در اینجا با رشد تنش های اجتماعی روبرو هستیم.بنابراین باید نتیجه گرفت که شهر اطلاعاتی،شهر جهانی و شهر دوگرا،به شکلی تنگاتنگ با یکدیگر مرتبط اند و پیش زمینه فرایندهای شهری در مراکز شهری اصلی اروپا را تشکیل می دهند.مهم ترین مسئله ای که با آن روبرو هستیم کمبود فزاینده ارتباطات میان کارکردهای هدایت کننده اقتصاد و نخبگان اطلاعاتی که چنین کارکردهایی را به انجام می رسانند،در یک سو و جمعیت های معطوف به محلیت که بحران های هویتی هر چه عمیق تری را تجربه می کنند از دیگر سوست.جدایی میان کارکرد ومعنی که برگردان آن را در تنش میان فضای جریان ها و فضای مکان ها می بینیم می تواند به یک نیروی عمده ثبات زدا در شهرهای اروپایی بدل شود که پتانسیل منجر شدن به یک نوع جدید بحران نیز در خود دارد(فکوهی،1386،صص139-138)

می توان گفت که ویژگی های ارتباط از طریق رایانه و امکانتی که شبکه های اینترنتی برای ایجاد این ارتباطات فراهم می کنند از یک طرف و افزایش روزافزون کاربران این شبکه و جذابیت برقارای این نوع ارتباط،از طرف دیگر نشانه های پیدایش صورتبندی جدیدی از تعاملات اجتماعی هستند.فضای سیبرنتیک که بواسطه ایجاد این ارتباطات شکل می گیرد کارکردهایی دارد که به نظر می رسد برخی از آنها با کارکردهای فضای شهری همپوشانی داشته باشند.ایجاد امکان برقراری تماس و رابطه با دیگری از آن جمله است.یافته های تحقیقی که در سال 1380 در خصوص فضای شهری به مثابه فضای سیبر نتیک در تهران انجام شده است نشان می دهد که فضای سیبرنتیک از نظر کاربران اینترنت در شهر تهران بدیل مناسب و تکمیل کننده ای برای فضای شهری برای ایجاد ارتباط اجتماعی است.عمده ترین دلایل ذکر شده از سوی این کاربران در انتخاب این بدیل عبارتند از:1-محدودیت های موجود در فضای واقعی2-امکان بروز نظرات و عقایدی که در فضای واقعی می توانند پیامدهای نامطلوبی داشته باشند3-عدم نیاز به برنامه بریزی زمانی و سهل الوصول بودن امکان ارتباط های مجازی4-عدم نیاز به ایجاد روابط چهره به چهره برای به دست آوردن شناخت اولیه از دیگری(میردامادی،1380)

 

 

 

 

مزایای شهر الکترونیک عبارتند از:

  1. فراهم آوردن خدمات اینترنت با کیفیت و سرعت بالا برای شهروندان 2.فراهم آوردن محیط آموزشی مادام العمر 3.بهبود کیفیت زندگی مردم 4.ارائه خدمات یک مرحله‌ای به مردم 5.ایجاد فرصت های تجاری بیشتر توسط تجارت الکترونیک 6.ارتباط بهتر سازمان‌ها و ارگان‌های مختلف شهری 7.دسترسی 24 ساعته به خدمات شهری 8.افزایش مشارکت مردم در اداره شهر 9.کاهش ترافیک شهر 10.کاهش آلودگی هوا 11.صرفه جویی در وقت و انرژی12.کاهش فساد اداری 13. افزایش نظم 14.افزایش سطح آگاهی شهروندان 15.مدیریت و نظارت یکپارچه شهر

کوتاه سخن آن که شهر الکترونیک به واسطه خدمات بالقوه‌ای که به شهروندان ارائه می‌کند حائز اهمیت است. نکته حائز اهمیت، سرعت بالای ارائه خدمات، کیفیت مطلوب، هزینه نازل صرف شده در شهر الکترونیک است. ایجاد و توسعه شهرهای الکترونیک بسیاری از مشکلات کلان شهرهای ما را به صورت ریشه‌ای مرتفع خواهد نمود.

2- مروری کوتاه بر ادبیات تحقیق

تکنولوژی اطلاعات

واقعیت مجازی و سیر اندیشه‌های عصر اطلاعات انفورماتیک را می‌توان خیلی خلاصه علم پردازش اطلاعات تعریف کرد که دارای پنج جنبه اساسی و مرتبط با یکدیگر است که عبارتند از: اطلاعات، سخت افزار، نرم افزار، وسیله ارتباطی و انسان.

واقعیت مجازی از ارتباط سه عنصر انفورماتیک، نور و ربات بوجود آمده است. این واقعیت در محیطی که ما در آن زندگی می کنیم فضای تازه‌ای ایجاد می‌کند که چون لایه‌ای بر واقعیت قرار می گیرد. ورود به واقعیت مجازی همانند سفر در منطقه‌ای غیر واقعی است که از داده‌های انفورماتیکی ذخیره شده در کامپیوتر زاده شده است.

سیر اندیشه‌های عصر اطلاعات را می‌توان در سه دسته کلی جای داد:

  1. مدرنیسم: این دیدگاه معتقد است پیشرفت‌های تکنولوژیکی موجب رونق و ثروت و رفاه هستند در عین حال تهدیدی برای تداوم آن به شمار می روند.
  2. پست مدرنیسم: در این سناریو، روند مدرنیزاسیون به پایان رسیده و دستاورد آن مخلوطی از کامیابی وناکامی بوده است. انفکاک ارزش‌ها مثبت تلقی می‌شود،چرا که در نهایت باعث ارتقای تکثرگرایی و چند صدایی می‌شود. در بسیاری از نظریه‌های پست مدرنیسم، ICT یکی از کاتالیزورهای اصلی انفکاک ارزش‌ها و نسبی شدن آنها است.
  3. نئولیبراسیون: این دیدگاه شامل سه نکته اصلی است: 1- جایگزینی موسسات خصوصی به جای دولتی 2- نقش اصلی دولت کمک به عملکرد کاراتر بازار. 3- موسسات دولتی باید شبیه موسسات خصوصی شودند.

-شهر الکترونیک و مفاهیم آن: در واقع شهر الکترونیک عبارت است از امکان دسترسی الکترونیکی شهروندان به کلیه ادارات، اماکن درون شهری و دستیابی به اطلاعات مختلف مورد نیاز به صوت شبانه روزی، هفت روز هفته، به شیوه‌ای با ثبات، قابل اطمینان، امن و محرمانه. در این تحقیق مدلی که در همایش شهر الکترونیک تایپه (2002) ارایه شد استفاده گردیده است که شامل چهار بخش:

زندگی الکترونیک؛ سازمان الکترونیک، دولت الکترونیک، زیر ساختار الکترونیک، زندگی الکترونیک درواقع سبک جدید زندگی در هزاره سوم است.

سازمان الکترونیک؛ سازمانی است که تمام فعالیت‌هایش را به صورت دیجیتالی و از طریق اینترنت انجام می‌دهد.

دولت الکترونیک: استفاده از فناوری اطلاعات و اینترنت برای اداره ارگان‌ها و موسسات کشور و ارایه خدمات شبانه روزی به شهروندان را دولت الکترونیک گویند.

زیر ساخت الکترونیک؛ عبارت است از تمام سخت افزارها و نرم افزارهای مورد نیاز و موارد مرتبط با آنها جهت انجام کارها با صورت الکترونیکی.

شهرداری الکترونیک:

شهرداری الکترونیک به زبان ساده درگاهی است که از طریق آن امکان دسترسی به کلیه خدمات شهری ممکن است.شهرداری الکترونیکی امکان مدیریت مشارکتی،شهروند سالاری و حضور گسترده شهروندان در ادراره شهر را فراهم می نماید.شهرداری الکترونیکی،یک کانال ارتباطی سریع و گسترده را برای تعامل شهروندان و مسئولان شهر را ایجاد می نماید.مسئولین شهرداری الکترونیکی در سریع ترین زمان از نظرات شهروندان در مورد مسائل مهم شهری مطلع می شوند و می توانند در تصمیم گیری های شهری نظرات شهروندان دخالت دهند.شهرداری الکترونیک تورنتوی کانادا برای درگیر کردن شهروندان در تصمیم گیری ها و مدیریت شهری ابزارهای تعاملی بر روی وب سایت شهر ایجاد کرده است.شهرداری الکترونیک امکان خدمت رسانی عالی به کلیه شهروندان را فراهم می کند،ارائه خدمات شهری بدون روال سنتی بوروکراسی و کاغذ بازی میسر می شود.

در تارنمای شهرهای الکترونیکی اطلاعات در اختیار شهروندان قرار می دهد:

اطلاعات محلی:آن دسته از اطلاعاتی را تشکیل می دهد که راجع به موقعیت جغرافیایی محل زندگی شهروندان و شرایط آب و هوایی آن می باشد.هدف از ارائه این گونه اطلاعات،افزایش آگاهی مردم در مورد محل سکونتشان است شامل:اطلاعات در خصوص آب و هوا،اطلاعات در خصوص نزدیکترین کتابخانه یا باشگاه.. اطلاعات در خصوص اماکن مسکونی برای اجاره یا فروش،اطلاعات فضای سبز یعنی در خصوص نزدیکترین پارک

اطلاعات شهری:آن گروه از اطلاعات را تشکیل می دهد که به منظور شناسایی و معرفی اماکن مختلف شهری و با هدف در جریان قرار دادن شهروندان نسبت به مسائل و پتانسیل های شهر،جمع آوری و دسته بندی شده اند.تعدادی از این گونه خدمات عبارتند از:اطلاعات مالی یعنی در اختیار قراردادن اطلاعات راجع به مالیات ها،جرائم،احضاریه ها و غیره با وارد کردن نام کاربر و کلمه عبور،اطلاعت سازمان ها:ارائه اطلاعات سازمان ها،موسسات و شرکت های موجود در شهر به شهروندان به منظور تسهیل برقراری ارتباط آنان با سازمان های مختلف شهری و حل مشکلات روزمره آنان.اطلاعات تماس یعنی ارائه اطلاعات لازم جهت برقراری تماس با هدف کاهش حجم ترافیک و رفت و آمدهای روزانه با اماکن مختلف شهری با توجه به نام محل مورد نظر مثل ادارات،اماکن مسکونی.اطلاعات تجاری یعنی ارائه لیست خدمات شهری که شهروندان جهت تامین مایحتاج خود از آنها استفاده می کنند شامل فروش آنلاین خوراک و پوشاک.اطلاعات اماکن ورزشی یعنی ارائه اطلاعات مرتبط با مدارس و دانشگاههای موجود.اطلاعات مناقصه ها یعنی قرار دادن اطلاعات مربوط به مناقصه های انجام شده در سطح شهر و در معرض دید همگانی و کمک به زمینه های اقتصادی.اطلاعات رویدادها یعنی قرار دادن اطلاعات مربوط به رخدادهای سازمانهای شهری مثل تاریخ و محل برگزاری جلسات عمومی موسسات،ادارات و وزارتخانه ها به منظور اطلاع به مردم.اطلاعات جغرافیایی یعنی اراته نقشه شهر به کمک جی ای اس به تفکیک منطقه،امکانات مختلف و امکان جستجو روی نقشه.اطلاعات تاریخی یعنی ارائه تاریخچه شهر به تفکیک مناطق شهری.

اطلاعات آماری:ارائه اطلاعات آماری،جمعیت شهری حاوی متولدین،متوفیان،ترکیب و توزیع سنی و سایر اطلاعات آماری مورد نیاز.اطلاعات اتوبوسرانی:ارائه اطلاعات مربوط به زمان حرکت اتوبوس ها و مسیرهای تردد و ایستگاه های آنها.

اطلاعات تفریحی:اطلاعات برنامه های تلویزیونی،اطلاعات توریستی،اطلاعات پرواز،اطلاعات نمایشگاهها

اطلاعات ارتباطی:انتشار و اشتراک آنلاین مطبوعات شهر،اطلاعات شورای شهر،ارتباط مستقیم با شهردار،سالن گفتگوی آنلاین با مسئولین شهر،ارسال اطلاعات به شهروندان به صورت دیجیتالی …(جلالی،1384،صص95-90)

شهرداری الکترونیک ، سازمانی است که با بهره گیری از فناوری اطلاعات ،  خدمات خود  را  در  حوزه  وظایف  شهرداری  به صورت سریع ،  قابل دسترس و امن به  شهروندان ارائه می کند .خدمات  این  شهرداری به  صورت 24  ساعته  و فارغ  از محدودیت های  زمانی و مکانی در شهر واقعی  است. امروزه رسالت شهرداری ها در تحقق محورهای اساسی برنامه توسعه چهارم اقتصادی،سیاسی،فرهنگی بسیار سنگین و حساس می باشد، چرا که آحاد اقشار مردم (از گروه های سنی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی مختلف) به اشکال گوناگون به این نهاد مراجعه و یا با آن سروکار داشته و غالباً نوع خدمات مورد تقاضای آن ها از جنس خدمات ضروری به شمار می رود. حال با عنایت به اهمیت، بهبود و روان سازی تعاملات فی مابین مردم و شهرداری ها، استفاده از سازوکارها و فن آوری های نوین در ارائه سریع، کارآمد و در عین حال آسان خدمات مورد نیاز شهروندان، طراحی و پیاده سازی، عرضه خدمات الکترونیکی توسط مدیریت شهری (شهرداری الکترونیک) با هدف ارتقاء مدیریت شهری، بهبود بخشیدن به کیفیت درخواستی و… گام بسیار مهمی در تحقق توسعه پایدار خواهد بود.

 ویژگی های شهرداری الکترونیک:حذف پرونده های کاغذی و تبدیل آن به اطلاعات دیجیتالی .حذف بخش های مربوط به پاسخگویی تلفنی در سازمان. توجه به ارتباطات الکترونیک و لزوم به کارگیری آن در بخش های پاسخگویی.ایجاد محلی برای تبادل نظرات شهروندان درباره عملکرد شهردار و سازمان شهرداری. پرداخت عوارض های مربوط به نوسازی و … از طریق اینترنت.حذف روند های مربوط به پرونده های شهرداری و کاهش افزایش رفت وآمد فیزیکی به سازمان. اطلاع رسانی روزبه روز  فعالیت های شهرسازی وامور مربوط به شهر.

ضرورت ایجاد شهرداری الکترونیک:در دنیای امروز که هر بیشتر به سمت ماشینی  شدن قدم می گذاریم دیگر روابط چهره به چهره و مستقیم نمی تواند پاسخگوی مشکلات ما باشد در شهرهای امروز ما با افزایش جمعیت ودر نتیجه آن افزایش ترافیک شهری رو به رو هستیم . هم چنین روش های بروکتراتیک گذشته و کاغذ بازی های پیشین نمی تواند روشی مناسب در جهت رسیدگی به کارهای اداری شهروندان باشد از این سازمان های مهم نظیر شهرداری ها در شهرهای بزرگ که به نوعی قلب تپنده شهر محسوب می شوند باید دست از روش های پیشین برداشته و وارد دنیای الکترونیک و مجازی شوند . دنیای که در آن فعالیت ها بسیار سریعتر و مطمئن تر انجام می گیرد و نیازی به تراکم جمعیت در دنیای فیزیکی نیز نیست. باید برای کاهش ترافیک شهری ، هزینه های انجام کار ، برخوردها و ناراحتی های روانی ، فساد اداری و دهها مشکلی که همه روزه درادارات و سازمان های بزرگ با آن روبرو هستیم چاره ای اندیشید وبهترین راه حل ایجاد سازمان های مجازی است که از مشکلات یاد شده می کاهند و حتی به بهبود روند کاری نیز منجر می شوند .     برای کاهش بسیاری از معضلات شهری از جمله ترافیک، آلودگی‌های زیست محیطی و هزینه‌های سنگین ناشی از ترددهای غیر ضروری شهروندان کشور در آینده‌ای نه چندان دور  باید خدمات شهرداری از طریق شبکه اینترنت و پایگاه‌های الکترونیکی این نهاد دریافت گردند .این اقدام  خود یکی از گام هایی است که در مسیر ایجاد دولت الکترونیک نیز می تواند بسیار موثر باشد  .

شهرداری الکترونیک ، سازمانی است که با بهره گیری از فناوری اطلاعات ،  خدمات خود  را  در  حوزه  وظایف  شهرداری  به صورت سریع ،  قابل دسترس و امن به  شهروندان ارائه می کند .خدمات  این  شهرداری به  صورت 24  ساعته  و فارغ  از محدودیت های  زمانی و مکانی در شهر واقعی  است.

 ویژگی های شهرداری الکترونیک:

حذف پرونده های کاغذی و تبدیل آن به اطلاعات دیجیتالی .

حذف بخش های مربوط به پاسخگویی تلفنی در سازمان.

 توجه به ارتباطات الکترونیک و لزوم به کارگیری آن در بخش های پاسخگویی.

ایجاد محلی برای تبادل نظرات شهروندان درباره عملکرد شهردار و سازمان شهرداری.

پرداخت عوارض های مربوط به نوسازی و … از طریق اینترنت.

حذف روند های مربوط به پرونده های شهرداری و کاهش افزایش رفت وآمد فیزیکی به سازمان.

 اطلاع رسانی روزبه روز  فعالیت های شهرسازی وامور مربوط به شهر.

ضرورت ایجاد شهرداری الکترونیک:

در دنیای امروز که هر بیشتر به سمت ماشینی  شدن قدم می گذاریم دیگر روابط چهره به چهره و مستقیم نمی تواند پاسخگوی مشکلات ما باشد در شهرهای امروز ما با افزایش جمعیت ودر نتیجه آن افزایش ترافیک شهری رو به رو هستیم . هم چنین روش های بروکتراتیک گذشته و کاغذ بازی های پیشین نمی تواند روشی مناسب در جهت رسیدگی به کارهای اداری شهروندان باشد از این سازمان های مهم نظیر شهرداری ها در شهرهای بزرگ که به نوعی قلب تپنده شهر محسوب می شوند باید دست از روش های پیشین برداشته و وارد دنیای الکترونیک و مجازی شوند . دنیای که در آن فعالیت ها بسیار سریعتر و مطمئن تر انجام می گیرد و نیازی به تراکم جمعیت در دنیای فیزیکی نیز نیست. باید برای کاهش ترافیک شهری ، هزینه های انجام کار ، برخوردها و ناراحتی های روانی ، فساد اداری و دهها مشکلی که همه روزه درادارات و سازمان های بزرگ با آن روبرو هستیم چاره ای اندیشید وبهترین راه حل ایجاد سازمان های مجازی است که از مشکلات یاد شده می کاهند و حتی به بهبود روند کاری نیز منجر می شوند .     برای کاهش بسیاری از معضلات شهری از جمله ترافیک، آلودگی‌های زیست محیطی و هزینه‌های سنگین ناشی از ترددهای غیر ضروری شهروندان کشور در آینده‌ای نه چندان دور  باید خدمات شهرداری از طریق شبکه اینترنت و پایگاه‌های الکترونیکی این نهاد دریافت گردند .این اقدام  خود یکی از گام هایی است که در مسیر ایجاد دولت الکترونیک   و شهرهای الکترونیک که در عصر اطلاعات یکی از ضروری ترین پایه های رسیدن به توسعه پایدار است کاملا ضروری است.

نظریه اشاعه نوآوری‌ها برای گسترش فرهنگ استفاده از امکانات شهر الکترونیکی

الگوی جریان دو مرحله‌ای به تدریج به الگوی جریان چند مرحله‌ای که اغلب در پژوهش اشاعه مورد استفاده است متحول شده است. پژوهش اشاعه، مطالعه فرایند اجتماعی نحوه شناخته شدن نوآور‌ی‌ها (افکار جدید، روش ها و اشیای جدید وغیره) و گسترش آنها در پهنه یک نظام اجتماعی است. الگوی جریان دو مرحله‌ای به طور عمده معطوف به این است که شخص چگونه اطلاعات را می گیرد و آن را به دیگران منتقل می‌کند. فرایند اشاعه بر مرحله نهایی پذیرش یا رد یک نوآوری تاکید دارد. در حال حاضر، شاید اورت راجرز Everett Rogers معروف ترین پژوهشگر تجربی در پژوهش اشاعه باشد. وی در کتاب خویش به نام اشاعه نوآوری ها بیشتر از 200 گزارش اشاعه تجربی و 3000 نشریه را بررسی می‌کند تا نظریه قبلی راجع به فرایند تصمیم نوآوری را که خود نتیجه تزاید پژوهش‌های اشاعه در سال‌های اخیر است بازنگری کند. راجرز نوآوری را چنین تعریف می‌کند: فکر، روش یا شیئی که فرد یا واحد دیگری از اقتباس آن را نو تصور می‌کند. یکی از با نفوذترین مطالعات اشاعه که تاکنون انجام گرفته درباره اشاعه بذر پیوندی ذرت در میان کشاورزان آیووا است.

راجرز ویژگی‌های یک نوآوری را که بر نرخ اقتباس آنها اثر می‌گذارد به شرح زیر دسته بندی کرد:

  1. امتیاز نسبی: درجه ای که تصور می‌شود یک نوآوری بهتر از فکری است که می‌خواهد جای آن را بگیرد.
  2. سازگاری: درجه‌ای که تصور می‌شود نوآوری با ارزش های موجود، تجارب گذشته و نیاز اقتباس گران احتمالی سازگار است.
  3. پیچیدگی: درجه‌ای که تصور می‌شود شناخت نوآوری و استفاده از آن دشوار است.
  4. آزمایش پذیری: درجه‌ای که بتوان نوآوری را به طورمحدود تجربه کرد.
  5. مشاهده پذیری: درجه‌ای که نتایج یک نوآوری برای دیگران مشهور است.

راجرز اضافه می‌کند: در کل نوآوری‌هایی که پذیرندگان آنها را دارای امتیاز نسبی، سازگاری و آزمایش پذیری بیشتر و پیچیدگی کمتر بدانند، زودتر از سایر نوآوری‌ها اقتباس می شوند.

فرایند تصمیم گیری

تصمیم نوآوری، فرایندی ذهنی است که طی آن فرد یا واحدی دیگر تصمیمات را مورد تصویب قرار می‌دهد . این فرایند مرکب از پنج مرحله است:

  1. آگاهی: مواجهه با نوآوری و شناخت کارکرد آن
  2. اقناع: شکل گیری نگرش نسبت به نوآوری
  3. تصمیم: فعالیتی که به قبول یا رد نوآوری منتهی می‌شود
  4. اجرا: استفاده از نوآوری
  5. تثبیت: تقویت یا برگشت به تصمیم آغاز شده درباره نوآوری (سورین، 1381، ص314-312)

در این مدل در مورد فراگرد انتشار، ایده هایی مطرح شده است.

نخست آنکه سه مقطع اصلی و قابل تمایز وجود دارد: مقطع مربوط به رویدادهای پیشین، مقطع مربوط به رویدادهای جاری و مقطع مربوط به نتایج.

مقطع اول مربوط به شرایطی می‌شود که شخص در معرض اطلاعات درباره یک نوآوری قرار گرفته است و او نیازمندیهایی را که اطلاعات مربوط به آنهاست مورد بررسی قرار می‌دهد . به عنوان مثال برخی از افراد طوری شکل گرفته ‌اند که همیشه آماده برای گرایش به سوی تغییراند و در واقع همیشه نیازمند نوآوری و مراقب و گوش به زنگ اطلاعات جدید هستند. این یک فراگرد یادگیری تغییر نگرش و تصمیم است. به همین ترتیب هنجارها و ارزشهای سیستم اجتماعی نیز در این مقطع زمانی موثرند. مثلاً برخی از اوقات ممکن است عرضه یک ابزار ابداعی و یا تازه، یک تهدید بر علیه ساخت موجود روابط اجتماعی محسوب شود. در سومین مقطع، که مقطع نتایج است اگر پذیرش اتفاق افتد، ممکن است حتی سرانجام به متروک شدن آن منتهی شود.

گفتیم در این مدل، ایده‌هایی برای فراگرد انتشار مطرح شده است. نخستین ایده را براساس تفکیک سه مقطع مطرح کردیم. ایده دوم تفکیک سه مرحله آگاهی، ترغیب و تصمیم است. فراگرد ارتباطی می‌تواند با هر یک از این سه مرحله درگیر شود. مثلاً با ویژگی‌های فرد و قابلیت ترغیب، پذیرش و قبول او مرتبط است.

نخستین فردی که از یک نوآوری آگاه می‌شود نباید الزاماً او را رهبر عقاید دانست. زیرا براساس تحقیقاتی که انجام شده است، معلوم شده که آگاهی نخستین می تواند با درجه انزوای اجتماعی همبستگی داشته باشد. یا اینکه نبود یکپارچگی اجتماعی، ممکن است هم با مساعد بودن جامعه برای پیشروی و هم کندی جامعه برای پیشروی رو به رو شود، سومین ایده مربوط به این مدل، مسئله وسایل ارتباط جمعی وکانالهاست. انتشار نوآوری با منابع ارتباطی گوناگون امکان پذیر است. مثلاً وسایل ارتباط جمعی عمومی، تبلیغات، بنگاههای رسمی و تغییر تماسهای اجتماعی، همه اینها منابعی هستند که در اوضاع مختلف ممکن است دارای کارکردهایی با اهمیت‌های گوناگون باشند. مثلا ممکن است اگر این آگاهی تحت تاثیر شخصی باشد قانع کننده‌تر از پیامهای سازمانها و موسسات رسمی باشد. آخرین ایده این مدل، نقش متغیرهای گیرنده و دریافت کننده پیام است. آگاهی او ممکن است تابع شخصیت و ویژگی‌های اجتماعی و غیره باشد. (محسنیان راد، 1380، ص454-453)

راجرز با تقسیم افراد یا دیگر واحدهای تصمیم گیری از نظر نرخ اقتباس یک نوآوری، پنج طبقه اقتباس گر مشخص می‌کند:

  1. نوآوران: افراد خطر پذیری که مشتاق آزمایش افکار جدید هستند و بیشتر از همردیفان خود روابط فراملی دارند.
  2. اقتباس گران اولیه: افراد محلی قابل احترام که معمولاً بیشترین تعداد رهبران فکری را در نظام اجتماعی تشکیل می دهند.
  3. اکثریت اولیه: افراد اهل تعمق که رابطه آنها با نزدیکانشان قوی است، ولی به ندرت موقعیت رهبری دارند.
  4. اکثریت متأخر: افراد مردد که اغلب به خاطر ضرورت اقتصادی یا افزایش فشار شبکه اجتماعی، نوآوری را می پذیرند.
  5. کندورها: افراد سنتی، کسانی که وابستگی محلی زیادی دارند، بسیاری از آنها تقریباً منزوی‌اند. آنها بیشتر به گذشته نظر دارند.

نتایج تغییراتی است که در پی اقتباس یا طرد یک نوآوری برای فرد یا نظام اجتماعی رخ می‌دهد . راجرز سه طبقه بندی از نتایج شمارش می‌کند:

  1. نتایج مطلوب در برابر نتایج نامطلوب، بسته به اینکه آیا اثرهای نوآوری در یک نظام اجتماعی کارکرد دارد یا ندارد.
  2. نتایج مستقیم در برابر غیر مستقیم، بسته به اینکه تغییرات در فرد یا واحد اجتماعی، در واکنش فوری به یک نوآوری روی می‌دهد، یا به صورت نتیجه ثانویه آثار مستقیم یک نوآوری ظاهر میشود.
  3. نتایج قابل انتظار در برابر نتایج غیر منتظره، بسته به اینکه تغییرات مورد تأیید و مورد نظر و قصد افراد نظام اجتماعی باشد یا نباشد.

مجاری ارتباطی ممکن است ماهیت میان فردی یا رسانه‌های جمعی داشته باشد یا ممکن است از منابع محلی یا فراملی نشات بگیرد. مجاری ارتباطی فراملی آنهایی هستند که خارج از نظام اجتماعی، بررسی می شوند و مجاری محلی آنهایی هستند که در درون نظام اجتماعی بررسی می‌شوند. پژوهش نشان می‌دهد که این مجاری نقش‌های متفاوتی در فرایند اشاعه بازی می‌کنند. رسانه‌های جمعی به سرعت به مخاطبان وسیع دست پیدا می‌کنند، اطلاعات را گسترش می دهند و نگرش های ضعیف را تغییر می دهند. مجاری میان فردی موجب مبادله دو سویه اطلاعات می شوند و در برخورد بامقاومت یا بی اعتنایی دریافت کننده، از رسانه‌های جمعی موثرترند. منبع میان فردی می تواند به اطلاعات اضافه کند یا نکات را روشن نماید و ممکن است موانع روان شناختی و اجتماعی (مواجهه گزینشی، توجه، درک و حفظ گزینشی، هنجارهای گروهی، ارزش‌ها، و غیره) را از میان بردارد.

در فرایند اشاعه یک نوآوری، رسانه‌های جمعی ومجاری فراملی در مرحله آگاهی اهمیت نسبتاً بیشتری دارند، در حالی که مجاری میان فردی و مجاری محلی در مرحله اقناع موثرترند. رسانه‌های جمعی و مجاری فراملی برای اقتباس گران اولیه در مقایسه با اقتباس گران متأخر از مجاری میان فردی و محلی اهمیت نسبتاً بیشتری دارند.

راجرز و شومیکر (1971) خویش معتقد بودند که ترکیبی از رسانه‌های جمعی و ارتباطات میان فردی، موثرترین راه رسیدن به افراد برای افکار جدید و متقاعد ساختن آنهاست که از این نوآوری‌ها استفاده کنند. آنها استفاده از بحث‌های آزاد رسانه‌ای را (گروه‌های کوچک سازمان یافته‌ای که به طور منظم برای دریافت برنامه رسانه‌های جمعی چه سمعی بصری و چه نوشتار، دور هم جمع می شوند و سپس محتوای آن را مورد بحث قرار می دهند) در کانادا، هندوستان، آفریقا، چین، آمریکای لاتین و ایتالیا نقل می‌کنند و مورد بحث قرار می دهند. (سورین، 1381، ص317-314)

در مدل راجرز نقش رسانه‌ها بر مرحله نخست متمرکز است (اطلاع یابی و آگاهی) بعد از این مرحله است تماس های میان فردی، نظر متخصصین، مشورت آنان، تجربه واقعی در جهت فرایند تثبیت نقش اساسی را برعهده می گیرند. مکتب اشاعه بر سازماندهی و برنامه ریزی، تاثیر خطی و مستقیم، بر سلسله مراتب (منزلت اجتماعی و تخصص)، ساختار اجتماعی، جنبه‌های تقویتی و بازخورد تاکید فراوان می گذارد. البته راجرز به بعضی از ضعفهای مدل اشاعه خویش، بویژه تاکید زیاد آن بر سازماندهی از بالا اعتراف کرده است.

اطلاعات و تغییر شهری: مانوئل کسلز

«مانوئل کسلز» استاد برنامه ریزی دانشگاه برکلی کالیفرنیا با پیشینه‌ای مارکسیست آلتوسری است. تاکید وی بر دو موضوع ویژه است: 1- دگرگونیهای به وقوع پیوسته در ساختارهای طبقاتی شهرها2- تحولات فرهنگی وابسته به آن که برخی از افراد براساس آن فرارسیدن شهر پست مدرن را اعلام می‌کنند. تز محوری کسلز این است که هماهنگی تجدید ساختار سرمایه داری و نوآوری تکنولوژیک عامل عمده تحول جامعه است. کسلز شیوه تولید سرمایه داری را از شیوه اطلاعاتی توسعه متمایز می‌کند. شیوه اطلاعاتی توسعه یک پارادایم اجتماعی تکنیکی نوین است که ویژگی اصلی آن عبارت است از پدیدار شدن فرایند اطلاعات به عنوان هسته آن که اثر بخشی و بهره وری تمامی فرایندهای فرآوری، پخش، مصرف و مدیریت را تعیین می‌کند. از دیدکسلز شیوه‌های توسعه براساس منطق درونی خود رشد میکند. کسلز معتقد است جامعه اطلاعاتی انحصاراً بر مبنای پیوستگی و استمرار نوآوری تکنولوژیک بنا شده است. مفهوم سازی های عصر جدید، به صورت شگفت آوری در کارهای بل و کسلز یکسان است. کسلز «انقلاب اطلاعاتی تکنولوژیک» را به عنوان «ستون فقرات سایر تحولات ساختاری می‌داند» و به این ترتیب به ترسیم «جامعه اطلاعاتی» می‌پردازد که به عنوان قالب نهادهای اجتماعی جایگزین یک جامعه صنعتی می‌شود.

هسته مبحث کسلز این است که توسعه شبکه‌های تکنولوژی اطلاعاتی در سراسر جهان اهمیت جریانهای اطلاعاتی را برای سازماندهی اجتماعی و اقتصادی افزایش و در عین حال اهمیت نقاط خاص جغرافیایی را کاهش داده است. در نتیجه در اقتصاد اطلاعاتی نگرانی عمده سازمانها مدیریت و چگونگی پاسخگویی به جریانهای اطلاعات است.

شبکه‌ها باید دارای مرکز عصبی باشند، مکانهایی که در آنها صرفاً اطلاعات جریان نمی‌یابد بلکه گردآوری، پردازش و براساس آن اقدام می‌شود. کسلز این نقاط رهبر را شهر اطلاعاتی نامیده است. کسلز شهر اطلاعاتی را یک شهر جهانی، دو قطبی می‌داند که در آن ما دا

/ 0 نظر / 111 بازدید